قرص های لاغری این روزها به عنوان یک راه سریع برای کاهش وزن بسیار محبوب شده اند، اما آیا می دانید مصرف آنها چه عوارض و خطراتی برای بدن دارد؟ بسیاری از افراد بدون اطلاع از اثرات جانبی این قرص ها به دنبال کاهش وزن سریع هستند، در حالی که مصرف نادرست منجر به مشکلات قلبی، کبدی، گوارشی و حتی روانی می شود. آیا واقعا ارزش دارد که برای کاهش چند کیلو وزن، سلامتی خود را به خطر بیندازیم؟ در این مقاله به بررسی عوارض جانبی قرص های لاغری، خطرات سلامتی، نکات ایمنی و جایگزین های سالم برای کاهش وزن خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
انواع قرص های لاغری
قرص های لاغری از پرجست و جوترین روشهای کاهش وزن هستند اما واقعیت این است که همه آنها یکسان عمل نمی کنند و حتی مؤثر بودن هم همیشه به معنی ایمن بودن نیست. بعضی از این محصولات دارویی و نیازمند نسخه اند و بعضی دیگر به شکل مکمل در بازار آزاد فروخته می شوند. اگر مکانیسم اثر، شرایط بدنی و عوارض احتمالی را نشناسیم، ممکن است به جای کاهش وزن پایدار فقط دچار نوسان وزن یا آسیب به بدن شویم. انواع قرص های لاغری به شرح زیر است:
اورلیستات (Orlistat)
اورلیستات از شناخته شده ترین داروهای کاهش وزن است که جذب چربی غذا را در روده کم می کند؛ یعنی بخشی از چربیِ خورده شده هضم نشده و دفع می شود. به همین دلیل معمولا وقتی بهترین نتیجه را می دهد که فرد رژیم کم چرب داشته باشد وگرنه احتمال بروز مشکلات گوارشی بالا می رود. از نکات مهم آن این است که جذب ویتامین های محلول در چربی (A، D، E، K) را کاهش می دهد پس گاهی نیاز به تنظیم مکملها زیر نظر متخصص وجود دارد. این دارو برای همه مناسب نیست و در برخی مشکلات گوارشی یا شرایط خاص باید با احتیاط مصرف شود.
فنترمین (Phentermine)
فنترمین یک داروی کاهنده اشتها است که روی سیستم عصبی مرکزی اثر می گذارد و معمولا برای مصرف کوتاه مدت در افراد دارای اضافه وزن/چاقی مشخص تجویز می شود. بسیاری از افراد با آن کاهش اشتهای محسوس را تجربه می کنند اما این مزیت با ریسک هایی مثل بی خوابی، تپش قلب، افزایش فشار خون، خشکی دهان و اضطراب همراه است. به همین دلیل باید با بررسی دقیق سابقه قلبی، فشار خون و وضعیت روانی مصرف شود.
متفورمین (Metformin)
متفورمین در اصل داروی دیابت نوع 2 است اما در برخی افراد بهخصوص کسانی که مقاومت به انسولین دارند یا در شرایطی مثل PCOS ممکن است به کاهش وزن کمک می کند. مکانیسم آن بیشتر از مسیر بهبود کنترل قند خون، کاهش تولید قند در کبد و بهبود حساسیت به انسولین است. اثر لاغری آن معمولا متوسط و تدریجی است و بدون رژیم غذایی مناسب، نتیجه چشمگیر نمی دهد. همچنین عوارضی مثل نفخ، دل پیچه یا اسهال ایجاد می کند که معمولا با تنظیم دوز و نحوه مصرف بهتر می شود.
بیشتر بخوانید: اهمیت و فواید صبحانه خوردن
آکاربوز / لوکاربوز (Acarbose)
آکاربوز دارویی است که هضم و جذب کربوهیدرات ها را کند می کند؛ یعنی قندهای پیچیده دیرتر به قند ساده تبدیل و جذب می شوند. به همین دلیل به کنترل ولع شیرینی و نوسان قند خون کمک می کند و در برخی افراد اثر کمکی روی وزن دارد. عارضه رایج آن، به خصوص در شروع مصرف یا با رژیم پرکربوهیدرات، نفخ، گاز روده و اسهال است. این دارو هم معمولا وقتی منطقی تر است که فرد همزمان الگوی کربوهیدرات مصرفی را اصلاح کند.
فلوکستین (Fluoxetine)
فلوکستین یک داروی ضدافسردگی است و هدف اصلی اش درمان افسردگی، اضطراب یا برخی اختلالات است. بعضی افراد ممکن است در دوره هایی کاهش اشتها یا تغییر وزن را تجربه کنند اما استفاده از آن صرفا برای لاغری انتخاب درستی نیست و باعث عوارضی مثل بی خوابی، تغییرات خلق، مشکلات گوارشی یا تداخل دارویی می شود. اگر کسی به دلیل شرایط روانی به این دارو نیاز داشته باشد، تصمیم گیری باید توسط پزشک انجام شود و کاهش وزن فقط یک «اثر جانبی احتمالی» است.
کافئین (Caffeine)
کافئین یکی از رایج ترین ترکیبات در مکمل های لاغری است و با افزایش ترموژنز و بالا بردن سطح انرژی به مصرف کالری کمک می کند. اثر آن معمولا ملایم است و اگر خواب، تغذیه و تحرک اصلاح نشود، به تنهایی معجزه نمی کند. در افراد حساس، دوزهای بالا ممکن است باعث تپش قلب، اضطراب، بی خوابی، لرزش و ناراحتی معده شود. نکته مهم این است که کافئین کیفیت خواب را کم می کند و خواب ناکافی خودش اشتها و هوس غذایی را بیشتر می کند.
عصاره چای سبز (Green Tea Extract)
عصاره چای سبز به خاطر داشتن کاتچین ها (مثل EGCG) و مقدار کمی کافئین، در دسته مکمل های محبوب برای کاهش وزن قرار می گیرد. این ترکیبات به شکل خفیف به اکسیداسیون چربی و افزایش متابولیسم کمک می کنند به ویژه وقتی فرد فعالیت بدنی دارد. با این حال انتظار کاهش وزن خیلی سریع یا زیاد از آن منطقی نیست و بیشتر نقش کمک کننده دارد. در برخی افراد حساس به کافئین، احتمال بی خوابی یا تحریک پذیری وجود دارد و مصرف بی رویه میتواند برای گوارش یا کبد مسئله ساز شود.
گلوکومانان (Glucomannan)
گلوکومانان یک فیبر محلول و حجم دهنده است که با جذب آب در معده، احساس سیری را افزایش می دهد و در کنترل اشتها مفید می باشد. بهترین نتیجه زمانی دیده می شود که درست مصرف شود: معمولا قبل از غذا و همراه آب کافی؛ در غیر این صورت ممکن است یبوست یا نفخ ایجاد کند. نکته مهم این است که چون روی جذب برخی داروهای خوراکی اثر می گذارد، بهتر است با فاصله از داروها مصرف شود.
ال-کارنیتین (L-Carnitine)
ال-کارنیتین در بدن نقش انتقال اسیدهای چرب برای تولید انرژی را دارد و به همین دلیل خیلی ها آن را چربی سوز می دانند. واقعیت این است که اثر آن روی کاهش وزن معمولا غیرمستقیم و محدود است و بیشتر در کنار ورزش و در افرادی که کمبود دارند یا فعالیت بدنی بالاتری دارند، محسوس تر می شود. بعضی افراد با آن احساس انرژی بهتر یا استقامت بیشتر می گیرند اما انتظار آب شدن چربی بدون رژیم و تحرک واقع بینانه نیست.
کروم پیکولینات (Chromium Picolinate)
کروم یک ریزمغذی است که در برخی افراد ممکن است به کنترل قند خون و کاهش ولع شیرینی کمک کند و از این مسیر اثر ملایمی روی مدیریت وزن بگذارد. با این حال اثر آن شدید نیست و بیشتر زمانی معنا دارد که فرد مشکل پرخوریِ ناشی از هوس کربوهیدرات داشته باشد. اگر رژیم غذایی نامنظم باشد، کروم به تنهایی نمی تواند روند را اصلاح کند. برخی افراد ممکن است سردرد یا ناراحتی گوارشی را تجربه کنند، بنابراین مصرفش بهتر است هدفمند و با برنامه باشد.
بیشتر بخوانید: چگونه پروتئین به کاهش وزن کمک می کند؟
نحوه مصرف داروهای لاغری چگونه است؟
نحوه مصرف داروهای لاغری یک دستور ثابت و یکسان برای همه ندارد چون نوع دارو، ماده مؤثره، هدف درمان (کاهش اشتها یا کاهش جذب چربی یا کمک به متابولیسم) و همچنین شرایط بدنی و بیماری های زمینه ای در زمان و مقدار مصرف نقش تعیین کننده دارند. این داروها ممکن است به شکل قرص، کپسول یا پودر عرضه شوند و معمولا زمان مصرفشان بر اساس مکانیسم اثر تنظیم می شود؛ برخی بهتر است قبل از غذا مصرف شوند تا به کاهش اشتها و کنترل پرخوری کمک کنند، بعضی دیگر باید همراه وعده غذایی خورده شوند تا روی جذب چربی یا کربوهیدرات اثر بگذارند و گروهی هم طبق برنامه مشخص در طول روز برای پشتیبانی از سوخت و ساز استفاده می شوند.
برای مصرف ایمن و مؤثر، چند اصل مهم را باید جدی گرفت: دوز توصیه شده را دقیق رعایت کنید و از افزایش خودسرانه مقدار مصرف به امید نتیجه سریع تر پرهیز کنید چون این کار فقط احتمال عوارض را بالا می برد. در برخی داروها نوشیدن آب کافی ضروری است و در بعضی موارد لازم است دارو را با فاصله زمانی از مکمل های ویتامینی یا داروهای دیگر مصرف کنید تا تداخل یا کاهش جذب اتفاق نیفتد.
عوارض قرص های لاغری
قرص های لاغری با تاثیر بر اشتها، جذب مواد غذایی یا متابولیسم بدن می توانند روند کاهش وزن را تغییر دهند اما این اثرگذاری همیشه بدون پیامد نیست. شدت و نوع عوارض به ترکیب دارو، دوز مصرفی و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. به همین دلیل آگاهی از عوارض احتمالی، نقش مهمی در تصمیم گیری آگاهانه و مصرف ایمن دارد. عوارض احتمالی مصرف قرص های لاغری عبارتند از:
- نفخ
- تهوع
- اسهال
- یبوست
- لرزش
- سردرد
- سرگیجه
- تپش قلب
- بی خوابی
- اضطراب
- آسیب کبدی
- کاهش تمرکز
- خشکی دهان
- مشکلات قلبی
- تداخل دارویی
- تغییرات خلقی
- نوسانات اشتها
- تحریک پذیری
- افزایش فشار خون
- تعریق غیرطبیعی
- ضعف و بی حالی
- اختلالات تغذیه ای
- درد و دل پیچه شکمی
- مسمومیت در مصرف بیش از حد
- واکنش های آلرژیک (کهیر، خارش، تورم)
- کمبود ویتامین های محلول در چربی (A، D، E، K)
چه کسانی نباید خودسرانه قرص لاغری مصرف کنند؟
- بارداری و شیردهی
- افراد زیر 18 سال (مگر با نظر پزشک)
- افراد با بیماری قلبی، فشار خون کنترل نشده، آریتمی
- افراد با اضطراب شدید، حملات پانیک، بی خوابی مزمن
- کسانی که چند دارو با هم مصرف می کنند (به دلیل تداخل دارویی)
- بیماری های کبدی و کلیوی (به ویژه در محصولات نامطمئن یا محرک)
بیشتر بخوانید: چربی احشایی چیست؟
اهمیت مشاوره با دکتر تغذیه
قرص های لاغری ممکن است با کاهش اشتها، کم کردن جذب چربی یا اثر روی سوخت و ساز باعث افت وزن شوند اما همین دستکاریِ فرآیندهای طبیعی بدن عوارض کوتاه مدت یا حتی جدی ایجاد می کند. نوع و شدت عارضه به ترکیب قرص، دوز مصرف، مدت استفاده و شرایط جسمی فرد بستگی دارد و مصرف خودسرانه ریسک را چند برابر می کند. از طرفی خیلی از افرادی که سراغ قرص می روند در اصل به یک برنامه غذایی اصولی نیاز دارند؛ جایی که دکتر تغذیه با تنظیم رژیم متناسب با بدن، سبک زندگی و آزمایش ها، هم احتمال نیاز به قرص را کمتر می کند و هم اگر دارو لازم باشد، کمک می کند روند کاهش وزن ایمن تر، پایدارتر و با عوارض کمتر پیش برود.
اگر هدف شما کاهش وزن سالم است، بهترین رویکرد این است که قبل از هر تصمیم، با بهترین دکتر تغذیه در تهران مشورت کنید تا علت اضافه وزن (پرخوری عصبی، اشتهای شبانه، مقاومت به انسولین، سبک زندگی کم تحرک، کمبود پروتئین/فیبر و…) مشخص شود و یک رژیم قابل اجرا طراحی شود؛ چون در بسیاری از موارد، با اصلاح تغذیه و عادت ها یا اصلا به قرص نیازی نیست یا مصرف احتمالی آن دقیق تر و کم خطرتر مدیریت می شود.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، قرص های لاغری می توانند در برخی شرایط و برای بعضی افراد به عنوان یک ابزار کمکی در مسیر کاهش وزن مفید باشند اما راه حل جادویی و دائمی نیستند. اثر واقعی آنها زمانی دیده می شود که در کنار رژیم غذایی اصولی، فعالیت بدنی منظم و اصلاح سبک زندگی استفاده شوند. مصرف ناآگاهانه این قرص ها عوارض جسمی ایجاد می کند و حتی باعث بازگشت سریع وزن می شود. به همین دلیل، تصمیم گیری درباره مصرف قرص لاغری باید آگاهانه و با بررسی شرایط بدنی انجام شود.
